Antoni Ziemba - Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380-1500. T. III: Wspólnota rzeczy. Sztuka niderlandzka i północnoeuropejska 1380-1520

"Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380-1500. T. III: Wspólnota rzeczy. Sztuka niderlandzka i północnoeuropejska 1380-1520" - podróż w głąb materialnej rzeczywistości

W trzecim tomie monumentalnego dzieła Antoniego Ziemby "Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380-1500" następuje rewolucyjny zwrot w interpretacji sztuki niderlandzkiej i północnoeuropejskiej XV wieku. Zamiast skupiać się na artystach i ich intencjach, autor przenosi uwagę na samą "rzecz", obiekt, który wchodzi w interakcję z odbiorcą, tworząc złożony, materialny dialog. Tom "Wspólnota rzeczy" prezentuje sztukę jako konglomerat przedmiotów, które aktywują odbiorcę, wpływają na jego zachowanie i percepcję, kształtując doświadczenie estetyczne i duchowe. Ziemba analizuje dzieła o skali makro, narzucającej widzowi ruch i te utrzymane w mikroskali, skłaniającej do manipulowania nimi. Zagłębia się w interakcję z przedmiotami wymuszającymi ich obchodzenie, jak figury i świeczniki wiszące w przestrzeni, a także dziełami przenośnymi, ruchomymi, składanymi i otwieranymi w ustalonej reżyserii działań. Autor rozważa wielkoformatowe poliptyki ołtarzowe, maleńkie dyptyczki i tryptyczki, wielkie tapiserie i małe książeczki, drobne wyroby złotnicze prezentowane w określonych okolicznościach, obrazy, ryciny i karty do gry układane w ciągi i serie, rozwierane wieloetapowo guzy medytacyjne, figury o składanych członkach, automaty, zegary i aparaty, cykle obrazowe narzucające określony tryb ich odczytywania, a także narracyjne historie wymuszające imaginacyjną podróż-pielgrzymkę. Zainspirowany antyantropocentryczną koncepcją "powrotu do rzeczy" (B. Latour, A. Gell i in.), Ziemba odsłania "sprawczość rzeczy", ich zdolność do wywoływania określonych zachowań liturgicznych, dewocyjnych, propagandowo-politycznych czy też ustanawiających status społeczny właściciela przedmiotu. Autor pokazuje, jak przedmioty sztuki współtworzyły sieć kultury materialnej i duchowej, w której ludzka obecność nie była jedynym czynnikiem kształtującym rzeczywistość. "Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380-1500" to wnikliwa synteza kultury artystycznej ważnego regionu dawnej Europy, która w sposób przełomowy uświadamia nam, że sztuka to nie tylko estetyka, ale także złożony system interakcji pomiędzy przedmiotem, odbiorcą i kontekstem historyczno-społecznym. Antoni Ziemba jest wybitnym historykiem sztuki, specjalizującym się w sztuce późnego średniowiecza i wczesnej nowożytności. Jego badania charakteryzują się głębokim zrozumieniem złożonych relacji między sztuką, religią, społeczeństwem i kulturą materialną.