Emil Zegadłowicz - Zmory

"Zmory": Gdzie uczniowska niewinność spotyka się z mrokiem prowincji

"Zmory", druga część autobiograficznego cyklu "Żywot Mikołaja Srebrempisanego", przenosi nas w głąb przedwojennej Galicji, do Wołkowic (czyli Wadowic), gdzie w ciasnej rzeczywistości typowego miasteczka toczy się życie młodego Mikołaja. Lata gimnazjalne, okres dojrzewania i formowania się osobowości, stają się areną zmagań z rzeczywistością pełną kontrastów - sztywnego porządku społecznego, dusznego moralizmu i obyczajowości, ale także z własnymi, nieokiełznanymi emocjami i pragnieniami. Zegadłowicz w "Zmory" nie stroni od drastyczności, nie oszczędza czytelnika w opisie scen erotycznych, które w ostrym kontraście stawiają wobec naiwności i niewinności szkolnego świata. "Zmory" to portret nie tylko dojrzewającego chłopca, ale i społeczeństwa, w którym żyje - ze wszystkimi jego hipokryzjami, skostniałymi zasadami i skrywaną pod pozorem obyczajności brutalnością. Książka nie pozostawia nikogo obojętnym. Sugestia autentyzmu, obecność rzeczywistych postaci, w tym pod prawdziwymi nazwiskami, w połączeniu z ostrym językiem i odważnymi treściami, wywołała burzliwą reakcję. "Zmory" stały się przedmiotem gorącej dyskusji, a Zegadłowiczowi odebrano honorowe obywatelstwo Wadowic. Mimo skandalu, "Zmory" są pociągającą lekturą dla tych, którzy pragną zgłębić ludzkie wnętrze, w tym także jego mroczne zakamarki. W tej powieści Zegadłowicz z niezwykłą siłą ukazuje konflikt pomiędzy młodzieńczą naiwnością a brutalną rzeczywistością, a także pokazuje, że każdy, niezależnie od wieku, musi stawić czoła własnym "zmorym". Emil Zegadłowicz, pisarz i poeta, uważany jest za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli awangardy literackiej w Polsce.