Gustaw Herling-Grudziński - Dziennik pisany nocą. Tom 2: 1982-1992

Dziennik pisany nocą. Tom 2: 1982-1992 - Zanurzenie w odmętach historii i duszy artysty

Drugi tom "Dziennika pisanego nocą" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego to nie tylko kronika burzliwej dekady w dziejach Polski, ale przede wszystkim wgląd w głąb umysłu jednego z najwybitniejszych pisarzy XX wieku. To świadectwo niezwykłe, bo ukazujące moment przełomowy – zarówno dla kraju, jak i dla samego autora. Rok 1982, od którego rozpoczyna się ten tom, to czas stanu wojennego, narastającego oporu wobec systemu komunistycznego i niepewności jutra. Herling-Grudziński, od lat mieszkający na emigracji, śledzi te wydarzenia z uwagą, ale i rosnącym niepokojem. W jego zapiskach odbija się cały wachlarz emocji towarzyszących Polakom – od gniewu i buntu, po nadzieję i wiarę w zwycięstwo wolności. Jednocześnie, "Dziennik..." to zapis zmagań samego twórcy z upływającym czasem, zmagania z literacką materią i własną przeszłością. Z precyzją chirurga Herling-Grudziński analizuje swoje myśli i uczucia, bezkompromisowo obnażając blaski i cienie własnej duszy. W tej intymnej rozmowie z samym sobą nie unika trudnych tematów, zadaje niewygodne pytania, poszukuje sensu w świecie pełnym sprzeczności. Szczególnego znaczenia nabierają zapiski z roku 1991, kiedy to po 52 latach nieobecności Herling-Grudziński powraca do Polski. Ta podróż to dla niego prawdziwa podróż sentymentalna, pełna wzruszeń, ale i gorzkich refleksji. Odbierając tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, staje twarzą w twarz z krajem, który na jego oczach zrzuca kajdany komunizmu, ale i boryka się z nowymi problemami. "Rozmawia się w dzienniku z sobą samym, ze światem, z innymi, z Bogiem (od różnic w nacisku zależą rozmaite dzienniki). I tworzy się często rozmówców, jak tworzy się w rozmowach z nimi samego siebie." – te słowa, zapisane 14 listopada 1985 roku, doskonale oddają istotę "Dziennika...". To nie tylko zapis minionej epoki, ale przede wszystkim portret człowieka zmagającego się z fundamentalnymi pytaniami o sens istnienia, o miejsce jednostki w historii i o rolę artysty w obliczu przemian społecznych. Gustaw Herling-Grudziński to bez wątpienia jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy XX wieku, którego twórczość naznaczona jest doświadczeniem wojny, totalitaryzmu i emigracji.