Michał Kryspin Pawlikowski - Wojna i sezon

Zanurzenie w świecie, którego już nie ma: "Wojna i sezon" Michała Kryspina Pawlikowskiego

"Wojna i sezon" to nie tylko tytuł, to klucz otwierający wrota do minionej epoki, do świata polskiego ziemiaństwa na Kresach, który bezpowrotnie zniknął z mapy historii. Michał Kryspin Pawlikowski, sam będąc ostatnim ogniwem tego świata, z pietyzmem i melancholią odmalowuje przed nami obraz życia codziennego, rytuałów, obyczajów i dramatów rozgrywających się na tle wielkiej historii. Józef Mackiewicz, mistrz słowa, pisał o tej książce zafascynowany: "Przeczytałem ją jednym tchem, może z większym jeszcze zachłyśnięciem niż pierwszą książkę. Byłem miejscami oczarowany, miejscami rozdrażniony, olśniony i sceptyczny; i znów zachwycony, i z kolei skłonny do niejednej złośliwej uwagi". Te słowa doskonale oddają kalejdoskop emocji, jaki towarzyszy lekturze. Autor z wnikliwością i subtelnością opisuje świat, w którym upływ czasu wyznaczały pory roku, a praca na roli splatała się z balami i polowaniami. Z czułością portretuje mieszkańców dworu, ich charaktery, słabości i tęsknoty. Nie unika jednak trudnych tematów, pokazując również ciemne strony ówczesnej rzeczywistości – problemy społeczne, napięcia narodowościowe i widmo nadchodzącej wojny. "Wojna i sezon" to nie tylko kronika minionego świata, to również uniwersalna opowieść o przemijaniu, utracie i poszukiwaniu własnego miejsca w świecie. To książka, która skłania do refleksji nad losem jednostki uwikłanej w wir historii, o tym, co zostaje w człowieku, gdy traci on wszystko, co znane. Karol Zbyszewski, z perspektywy lat, dostrzega ponadczasowy wymiar tej historii: "Jak my, dziś, wciąż zaglądamy do Kitowicza, by się dowiedzieć jak tam było w Polsce za Sasów, tak za sto i dwieście lat będą czytali Pawlikowskiego, by mieć wyobrażenie jak żyło polskie ziemiaństwo w Mińszczyźnie przed ostateczną zagładą". I rzeczywiście, "Wojna i sezon" to lektura, która zostaje w pamięci na długo po odłożeniu książki na półkę. To świadectwo czasów, które przeminęły, ale i ponadczasowe studium kondycji ludzkiej. Michał Kryspin Pawlikowski, poza tym, że był utalentowanym pisarzem, był również uznanym architektem i żołnierzem Armii Krajowej, co niewątpliwie wpłynęło na jego wrażliwość i tematykę jego twórczości.