Primo Levi - Pogrążeni i ocaleni

"Pogrążeni i ocaleni" to tytuł zaczerpnięty z "Boskiej komedii" Dantego, który Primo Levi, były więzień Auschwitz, wybrał dla swojego wstrząsającego zbioru szkiców o życiu w nazistowskich obozach zagłady. "I sommersi" – strąceni na dno, unicestwieni. "I salvati" – ci, którzy ocaleli. To rozróżnienie, jak pisze Levi, stawało się w obozie przerażającą rzeczywistością, bo granica między tymi dwoma światami była cienka i niebezpiecznie płynna. W obozie, gdzie codzienność to walka o przetrwanie, nowoprzybyli mimowolnie dzielili się na tych, którzy zaczynali "pogrążać się" w otchłani obozowej egzystencji, i tych, którzy być może mieli szansę "ocaleć". Levi, jako świadek, zadaje bolesne pytania o naturę człowieka w obliczu skrajnego zła, o mechanizmy, które rządzą życiem i śmiercią w cieniu krematoryjnych kominów. "My, którzy przeżyliśmy, nie jesteśmy prawdziwymi i wiarygodnymi świadkami", pisze Levi. Jego słowa są głosem tych, którzy zostali "pogrążeni", dla których zabrakło słów, by opowiedzieć o piekle obozów. To ich wołanie o pamięć niesie w sobie "Pogrążeni i ocaleni". Primo Levi, włoski chemik i pisarz żydowskiego pochodzenia, do końca życia zmagał się z traumą Auschwitz, dając świadectwo prawdzie o Holokauście.